Na raporcie pojawia się 35 nA, a na wyświetlaczu 0,035 µA. Przedrostek nano oznacza jedną miliardową część jednostki, ale dopiero symbol stojący po literze „n” mówi, czy chodzi o prąd, długość, czas albo inną wielkość. W laboratorium ta drobna litera może zmienić interpretację wyniku, zwłaszcza gdy rozdzielczość przyrządu zostanie pomylona z dokładnością lub niepewnością pomiaru.
Nano oznacza 10⁻⁹, lecz wynik laboratoryjny wymaga jeszcze jednostki i niepewności
- nano = 10⁻⁹, czyli 0,000000001 jednostki bazowej.
- Poprawny zapis zawsze łączy przedrostek z jednostką, na przykład nA, nV, nm albo ns.
- W zapisie powierzchni i objętości potęga obejmuje całą jednostkę, więc 1 nm² = 10⁻¹⁸ m².
- Rozdzielczość wynosząca 1 nA nie oznacza, że wynik ma niepewność równą 1 nA.
Nano oznacza 10⁻⁹, czyli jedną miliardową część jednostki
Przedrostek nano nie jest samodzielną jednostką. Jest mnożnikiem używanym przy jednostkach układu SI, a jego symbol to mała litera n. Tę wartość potwierdza tabela przedrostków opublikowana przez BIPM.
| Zapis | Wartość w jednostce podstawowej | Znaczenie |
|---|---|---|
| 1 nm | 10⁻⁹ m | nanometr, jedna miliardowa metra |
| 1 ns | 10⁻⁹ s | nanosekunda, jedna miliardowa sekundy |
| 1 nA | 10⁻⁹ A | nanoamper, jedna miliardowa ampera |
| 1 nV | 10⁻⁹ V | nanowolt, jedna miliardowa wolta |
| 1 ng | 10⁻⁹ g | nanogram, jedna miliardowa grama |
Najprościej zapamiętać ciąg mili, mikro, nano, piko. Każdy kolejny przedrostek oznacza wartość tysiąc razy mniejszą. Z tego wynika, że 1 µA odpowiada 1000 nA, a 1 nA odpowiada 1000 pA.
Wynik zależy więc od jednostki. Samo „nano” nie mówi jeszcze, czy mierzysz natężenie prądu, napięcie, czas, długość lub masę. To właśnie dlatego zapis „35 n” w dokumentacji pomiarowej jest niepełny.
W zapisie kalibracyjnym n musi być przy konkretnej jednostce
W laboratorium poprawny zapis ma postać n + symbol jednostki, na przykład nA, nV, nF, nm albo ns. Zasady zapisu przedrostków opisuje Główny Urząd Miar.
- nA oznacza nanoamper.
- nV oznacza nanowolt.
- nm oznacza nanometr.
- ns oznacza nanosekundę.
- n A z odstępem jest niepoprawnym zapisem symbolu.
- N nie jest wielką wersją nano. W układzie SI oznacza niuton.
Przedrostek zapisuje się bezpośrednio przed symbolem jednostki, bez spacji. Nie wolno też tworzyć własnych połączeń typu „µnA” ani „mµV”, ponieważ w SI nie stosuje się łączenia kilku przedrostków.
Ta zasada ma praktyczny skutek przy przepisywaniu danych z certyfikatu wzorcowania do arkusza lub systemu laboratoryjnego. Kolumna opisana jako „nA” mówi, że liczby dotyczą nanoamperów, natomiast kolumna opisana jedynie jako „n” nie definiuje wielkości mierzonej i może prowadzić do błędnego przypisania jednostki.
Uważam, że właśnie pomijanie symbolu jednostki jest częstszym problemem niż samo przeliczenie potęgi dziesięciu. Liczba 25 może oznaczać 25 nA, 25 nV albo 25 nm, a te wyniki nie mają ze sobą wspólnego wymiaru.
Po podniesieniu jednostki do potęgi nano zmienia skalę jeszcze mocniej
W specyfikacjach technicznych łatwo przeoczyć, że potęga dotyczy całego symbolu jednostki, a nie samego przedrostka. Zasada ta wynika z Brochure SI, która traktuje połączenie przedrostka z jednostką jako nierozdzielny symbol.
| Wielkość | Zapis w metrach | Gdzie może się pojawić |
|---|---|---|
| 1 nm | 10⁻⁹ m | długość, grubość, odległość |
| 1 nm² | 10⁻¹⁸ m² | powierzchnia |
| 1 nm³ | 10⁻²⁷ m³ | objętość |
Różnica między nm a nm² nie jest kosmetyczna. Jeśli w specyfikacji detektora, powłoki lub struktury materiału pojawia się nanometr kwadratowy, nie można traktować go jak zwykłej długości. Błędne odczytanie potęgi może zmienić wynik o wiele rzędów wielkości.
Podobny problem pojawia się przy jednostkach złożonych. Wartość podana w nW/mm² opisuje gęstość mocy, a nie samą moc. Przy przenoszeniu wyniku do systemu laboratoryjnego trzeba zachować zarówno przedrostek, jak i wykładniki przy jednostkach.
Rozdzielczość 1 nA nie gwarantuje dokładności 1 nA
Wyświetlacz pokazujący wartości co 1 nA może wyglądać bardzo precyzyjnie, lecz jego ostatnia cyfra nie wyznacza automatycznie jakości pomiaru. Opracowanie Głównego Urzędu Miar o rozdzielczości i niepewności wyniku pomiaru wskazuje, że wpływ rozdzielczości trzeba oceniać razem ze sposobem realizacji pomiaru i właściwościami przyrządu.
W praktyce trzeba rozdzielić trzy pojęcia. Rozdzielczość mówi, jaki najmniejszy krok wskazania potrafi pokazać przyrząd. Poprawka opisuje różnicę wyznaczoną podczas wzorcowania, a niepewność określa zakres, w którym przypisany wynik może się znajdować zgodnie z przyjętym sposobem oceny.
Zgodnie z definicją VIM wzorcowanie ustanawia zależność między wartościami odniesienia a wskazaniami przyrządu, z uwzględnieniem związanych z nimi niepewności. Nie należy utożsamiać go z regulacją urządzenia. Przyrząd może otrzymać świadectwo wzorcowania z wyznaczoną poprawką, ale bez automatycznej zmiany ustawień.
Przeczytaj również: 100 µg ile to mg? Przeliczenie i dokładność ważenia
Przykład z odczytem w nanoamperach
Załóżmy, że miernik pokazuje 120 nA, jego rozdzielczość wynosi 1 nA, a świadectwo wzorcowania podaje poprawkę +6 nA i rozszerzoną niepewność ±4 nA. Wynik po uwzględnieniu poprawki wynosi wtedy 126 nA ±4 nA.
Nie oznacza to, że miernik „mierzy z dokładnością do 1 nA”. Krok wyświetlacza to 1 nA, natomiast informacja o niepewności mówi, jak szeroko należy interpretować wynik. To różnica, która może przesądzić o przyjęciu albo odrzuceniu partii, jeśli granica procesu znajduje się blisko wyniku.
| Sytuacja w dokumentacji | Prawdopodobna przyczyna lub skutek | Co zrobić |
|---|---|---|
| Wynik ma jednostkę nA, ale brak niepewności | Podano skalę wyniku, lecz nie jego wiarygodność metrologiczną. | Sprawdzić świadectwo wzorcowania, specyfikację metody albo raport z niepewnością. |
| Wyświetlacz zmienia wskazanie co 1 nA, a niepewność wynosi ±8 nA | Przyrząd pokazuje drobne kroki, ale wynik ma znacznie szerszy zakres niepewności. | Nie używać samej rozdzielczości jako kryterium akceptacji pomiaru. |
| W raporcie widnieje „N” zamiast „nA” | Możliwa jest pomyłka symbolu nano z symbolem niutona albo brak jednostki prądu. | Wstrzymać import danych i potwierdzić wielkość mierzoną u autora dokumentu. |
| Specyfikacja podaje nm² | Przedmiotem oceny jest powierzchnia, a nie długość. | Przeliczać wartość jako pole i zachować wykładnik przy jednostce. |
Przy ocenie przyrządu przyjąłbym prostą zasadę: jeśli decyzja opiera się na różnicy mniejszej niż deklarowana niepewność, sam odczyt w nanoamperach nie wystarcza. Wtedy trzeba przeanalizować sposób oceny zgodności, tolerancję procesu i dane ze świadectwa, zamiast patrzeć wyłącznie na liczbę cyfr na ekranie.
Najkrótsza reguła do pracy z symbolem n
Przed zaakceptowaniem wyniku z przedrostkiem nano sprawdź trzy rzeczy. Po pierwsze, czy n stoi bezpośrednio przy symbolu jednostki. Po drugie, czy jednostka występuje w pierwszej potędze, kwadracie lub sześcianie. Po trzecie, czy raport podaje niepewność oraz ewentualną poprawkę, a nie samą rozdzielczość urządzenia.
Jeżeli zapis brzmi nA, nV, nm lub ns, przedrostek oznacza 10⁻⁹ odpowiedniej jednostki. Jeżeli pojawia się samo „n”, wielka litera „N” albo zapis z odstępem, najpierw trzeba wyjaśnić oznaczenie, dopiero później przeliczać wynik.