Wynik testu wynosi 8,2, a w tabeli przy trzech stopniach swobody i poziomie istotności 0,05 widzisz 7,815. W typowym teście prawostronnym taki wynik przekracza wartość krytyczną, ale wniosek będzie poprawny tylko wtedy, gdy odczytujesz właściwy ogon rozkładu i dobrze wyznaczasz stopnie swobody.

Poprawny odczyt tabeli zaczyna się od stopni swobody i ogona testu
- Wartość krytyczna zależy od liczby stopni swobody i poziomu istotności α.
- W typowych testach zgodności i niezależności odrzucasz hipotezę zerową, gdy statystyka jest większa od progu.
- Sprawdź nagłówek tabeli: może podawać pole w prawym ogonie albo prawdopodobieństwo skumulowane.
- Przy teście zgodności z dopasowanym rozkładem oszacowane parametry mogą zmniejszyć liczbę stopni swobody.
Wartość krytyczna zależy od dwóch wyborów
Wiersz tabeli wybierasz według liczby stopni swobody, a kolumnę według poziomu istotności α. Dopiero przecięcie tych pozycji daje próg, z którym porównujesz obliczoną statystykę χ².
W testach zgodności i niezależności najczęściej interesuje cię prawy ogon: duża statystyka oznacza większą rozbieżność między obserwacją a tym, czego oczekuje hipoteza zerowa. W takim układzie odrzucasz hipotezę zerową, gdy χ² przekracza wartość krytyczną. Sam próg nie mówi jednak, czy test został poprawnie skonstruowany, dlatego przed odczytem trzeba ustalić stopnie swobody.
Dla najczęstszych progów wystarczy krótka tablica
Poniższe wartości dotyczą prawego ogona. Kolumna α oznacza pole po prawej stronie wartości krytycznej, więc dla α = 0,05 wybierasz kolumnę 0,05.
| Stopnie swobody | α = 0,10 | α = 0,05 | α = 0,01 |
|---|---|---|---|
| 1 | 2,706 | 3,841 | 6,635 |
| 2 | 4,605 | 5,991 | 9,210 |
| 3 | 6,251 | 7,815 | 11,345 |
| 4 | 7,779 | 9,488 | 13,277 |
| 5 | 9,236 | 11,070 | 15,086 |
Na przykład przy trzech stopniach swobody, α = 0,05 i statystyce χ² = 8,2 wynik przekracza próg 7,815, więc w teście prawostronnym odrzucasz hipotezę zerową. Nie wynika z tego, że hipoteza alternatywna jest „udowodniona”; oznacza to, że dane są z nią bardziej zgodne niż z hipotezą zerową przy przyjętym progu.
Uważam, że najłatwiej uniknąć pomyłki, zapisując obok wyniku trzy rzeczy: df, α i to, czy kolumny tabeli oznaczają ogon prawy, czy prawdopodobieństwo skumulowane. Ten ostatni szczegół często zmienia właściwą kolumnę.
Stopnie swobody wyznacza rodzaj testu
W tabeli kontyngencji o r wierszach i c kolumnach dla testu niezależności liczba stopni swobody wynosi (r − 1)(c − 1). Zatem tabela 2 × 3 daje 2 stopnie swobody, a próg przy α = 0,05 wynosi 5,991. To jeden z najczęstszych powodów, dla których nie można po prostu wybrać pierwszego wiersza tablicy.
W teście zgodności liczba stopni swobody zależy od liczby kategorii oraz od parametrów rozkładu oszacowanych na podstawie danych. Zgodnie z opisem NIST/SEMATECH e-Handbook of Statistical Methods dla tego testu stosuje się w przybliżeniu df = k − c, gdzie k oznacza liczbę niepustych kategorii, a c uwzględnia liczbę oszacowanych parametrów wraz z dodatkowym składnikiem. Pominięcie dopasowanych parametrów może zawyżyć df i skierować cię do niewłaściwego wiersza.
Kolumna 0,95 może oznaczać próg dla α równego 0,05
Jedna z częstych pułapek tkwi w nagłówku: w niektórych tablicach kolumny opisują pole po prawej stronie progu, a w innych prawdopodobieństwo skumulowane po lewej. Dla testu prawostronnego z α = 0,05 szukasz progu, który zostawia 0,05 w prawym ogonie, czyli 0,95 po lewej stronie. Tablica NIST podaje kolumny jako prawdopodobieństwo mniejsze od wartości krytycznej, więc właściwa kolumna to 0,95, a nie 0,05.
Nie zakładaj też, że każdy test chi-kwadrat ma ten sam kierunek. Dla testu dwustronnego, używanego w odpowiednich procedurach, trzeba uwzględnić oba ogony; opis tablic wartości krytycznych rozkładu chi-kwadrat NIST rozróżnia wartości dla ogona dolnego i górnego. Najpierw ustal hipotezę alternatywną, potem czytaj tabelę, nie odwrotnie.
Małe liczebności i oszacowane parametry zmieniają interpretację
Jeśli oczekiwana liczebność w którejś kategorii jest mała, samo znalezienie wiersza i kolumny nie gwarantuje wiarygodnego przybliżenia rozkładem χ². NIST wskazuje, że w teście zgodności oczekiwane liczebności powinny być dostatecznie duże; gdy kategorie w ogonach rozkładu mają małe oczekiwane liczebności, można rozważyć ich sensowne połączenie, o ile nie zaciera to znaczenia analizy.
| Sytuacja | Możliwy skutek | Co zrobić |
|---|---|---|
| Kolumna tabeli opisana jako P(X ≤ x), a test ma α = 0,05 | Odczytanie kolumny 0,05 zamiast 0,95 daje niewłaściwy próg | Sprawdź, czy nagłówek oznacza pole po lewej, czy po prawej stronie progu |
| Test niezależności dla tabeli 2 × 3 | Użycie jednego stopnia swobody prowadzi do złego wiersza | Wyznacz df ze wzoru (r − 1)(c − 1), tutaj df = 2 |
| Mała oczekiwana liczebność w jednej z kategorii | Przybliżenie χ² może być słabe | Sprawdź założenia testu; rozważ łączenie kategorii tylko wtedy, gdy ma uzasadnienie merytoryczne |
| Parametry rozkładu oszacowano z danych | Pomijając je, można wybrać zbyt dużą liczbę stopni swobody | Uwzględnij estymowane parametry przy wyznaczaniu df |
Połączenie kategorii nie powinno służyć wyłącznie temu, by „uzyskać lepszy wynik”. Zmienia strukturę danych i może ukryć różnice, które test miał wykryć. Jeśli po połączeniu zmienia się sens kategorii, wybierz inną metodę zamiast dopasowywać dane do tablicy.
Program obliczy próg, ale nie wybierze za ciebie testu
Gdy df albo α nie występują w drukowanej tablicy, funkcja kwantylowa wyznacza wartość dla dowolnego poziomu. W R robi to qchisq(); parametr lower.tail = FALSE wskazuje prawy ogon, co potwierdza dokumentacja pakietu stats w CRAN. Dla progu α = 0,05 można użyć zapisu qchisq(0.05, df = 3, lower.tail = FALSE), który zwraca około 7,815.
To wygodne przy nietypowych df, ale program nie rozstrzygnie, czy właściwie zdefiniowano kategorie, hipotezę ani stopnie swobody. Tablica i funkcja kwantylowa rozwiązują problem odczytu progu, nie zastępują kontroli założeń testu. Gdy wynik leży tuż przy granicy, lepiej odczytać dokładne p-value z oprogramowania niż opierać wniosek na zaokrąglonych wartościach tabeli.
Zanim zapiszesz wniosek, sprawdź trzy pola
Przed raportowaniem wyniku zestaw statystykę χ², df i α, a potem upewnij się, że próg pochodzi z właściwego ogona. Jeśli korzystasz z tabeli drukowanej, zwróć uwagę na zaokrąglenie; przy rozstrzygnięciu bliskim granicy dokładne p-value daje czytelniejszy obraz niż sam próg krytyczny.
Przy analizie laboratoryjnej dopisz w raporcie nazwę testu i sposób wyznaczenia stopni swobody. Dzięki temu druga osoba może odtworzyć nie tylko odczyt tablicy, lecz także drogę od danych do decyzji.