Jak czytać tabelę chi-kwadrat i dobrać wartość krytyczną?

Tablice rozkładu chi kwadrat: wartości dla różnych poziomów istotności.

Opublikowano

8 lis 2026

Spis treści

Wynik testu wynosi 8,2, a w tabeli przy trzech stopniach swobody i poziomie istotności 0,05 widzisz 7,815. W typowym teście prawostronnym taki wynik przekracza wartość krytyczną, ale wniosek będzie poprawny tylko wtedy, gdy odczytujesz właściwy ogon rozkładu i dobrze wyznaczasz stopnie swobody.

Chi-kwadrat (Z8): litera grecka χ², df i liczebność próby N, wartość statystyki, p=0,002, efekt φ=0,50.

Poprawny odczyt tabeli zaczyna się od stopni swobody i ogona testu

  • Wartość krytyczna zależy od liczby stopni swobody i poziomu istotności α.
  • W typowych testach zgodności i niezależności odrzucasz hipotezę zerową, gdy statystyka jest większa od progu.
  • Sprawdź nagłówek tabeli: może podawać pole w prawym ogonie albo prawdopodobieństwo skumulowane.
  • Przy teście zgodności z dopasowanym rozkładem oszacowane parametry mogą zmniejszyć liczbę stopni swobody.

Wartość krytyczna zależy od dwóch wyborów

Wiersz tabeli wybierasz według liczby stopni swobody, a kolumnę według poziomu istotności α. Dopiero przecięcie tych pozycji daje próg, z którym porównujesz obliczoną statystykę χ².

W testach zgodności i niezależności najczęściej interesuje cię prawy ogon: duża statystyka oznacza większą rozbieżność między obserwacją a tym, czego oczekuje hipoteza zerowa. W takim układzie odrzucasz hipotezę zerową, gdy χ² przekracza wartość krytyczną. Sam próg nie mówi jednak, czy test został poprawnie skonstruowany, dlatego przed odczytem trzeba ustalić stopnie swobody.

Dla najczęstszych progów wystarczy krótka tablica

Poniższe wartości dotyczą prawego ogona. Kolumna α oznacza pole po prawej stronie wartości krytycznej, więc dla α = 0,05 wybierasz kolumnę 0,05.

Stopnie swobodyα = 0,10α = 0,05α = 0,01
12,7063,8416,635
24,6055,9919,210
36,2517,81511,345
47,7799,48813,277
59,23611,07015,086

Na przykład przy trzech stopniach swobody, α = 0,05 i statystyce χ² = 8,2 wynik przekracza próg 7,815, więc w teście prawostronnym odrzucasz hipotezę zerową. Nie wynika z tego, że hipoteza alternatywna jest „udowodniona”; oznacza to, że dane są z nią bardziej zgodne niż z hipotezą zerową przy przyjętym progu.

Uważam, że najłatwiej uniknąć pomyłki, zapisując obok wyniku trzy rzeczy: df, α i to, czy kolumny tabeli oznaczają ogon prawy, czy prawdopodobieństwo skumulowane. Ten ostatni szczegół często zmienia właściwą kolumnę.

Stopnie swobody wyznacza rodzaj testu

W tabeli kontyngencji o r wierszach i c kolumnach dla testu niezależności liczba stopni swobody wynosi (r − 1)(c − 1). Zatem tabela 2 × 3 daje 2 stopnie swobody, a próg przy α = 0,05 wynosi 5,991. To jeden z najczęstszych powodów, dla których nie można po prostu wybrać pierwszego wiersza tablicy.

W teście zgodności liczba stopni swobody zależy od liczby kategorii oraz od parametrów rozkładu oszacowanych na podstawie danych. Zgodnie z opisem NIST/SEMATECH e-Handbook of Statistical Methods dla tego testu stosuje się w przybliżeniu df = k − c, gdzie k oznacza liczbę niepustych kategorii, a c uwzględnia liczbę oszacowanych parametrów wraz z dodatkowym składnikiem. Pominięcie dopasowanych parametrów może zawyżyć df i skierować cię do niewłaściwego wiersza.

Kolumna 0,95 może oznaczać próg dla α równego 0,05

Jedna z częstych pułapek tkwi w nagłówku: w niektórych tablicach kolumny opisują pole po prawej stronie progu, a w innych prawdopodobieństwo skumulowane po lewej. Dla testu prawostronnego z α = 0,05 szukasz progu, który zostawia 0,05 w prawym ogonie, czyli 0,95 po lewej stronie. Tablica NIST podaje kolumny jako prawdopodobieństwo mniejsze od wartości krytycznej, więc właściwa kolumna to 0,95, a nie 0,05.

Nie zakładaj też, że każdy test chi-kwadrat ma ten sam kierunek. Dla testu dwustronnego, używanego w odpowiednich procedurach, trzeba uwzględnić oba ogony; opis tablic wartości krytycznych rozkładu chi-kwadrat NIST rozróżnia wartości dla ogona dolnego i górnego. Najpierw ustal hipotezę alternatywną, potem czytaj tabelę, nie odwrotnie.

Małe liczebności i oszacowane parametry zmieniają interpretację

Jeśli oczekiwana liczebność w którejś kategorii jest mała, samo znalezienie wiersza i kolumny nie gwarantuje wiarygodnego przybliżenia rozkładem χ². NIST wskazuje, że w teście zgodności oczekiwane liczebności powinny być dostatecznie duże; gdy kategorie w ogonach rozkładu mają małe oczekiwane liczebności, można rozważyć ich sensowne połączenie, o ile nie zaciera to znaczenia analizy.

SytuacjaMożliwy skutekCo zrobić
Kolumna tabeli opisana jako P(X ≤ x), a test ma α = 0,05Odczytanie kolumny 0,05 zamiast 0,95 daje niewłaściwy prógSprawdź, czy nagłówek oznacza pole po lewej, czy po prawej stronie progu
Test niezależności dla tabeli 2 × 3Użycie jednego stopnia swobody prowadzi do złego wierszaWyznacz df ze wzoru (r − 1)(c − 1), tutaj df = 2
Mała oczekiwana liczebność w jednej z kategoriiPrzybliżenie χ² może być słabeSprawdź założenia testu; rozważ łączenie kategorii tylko wtedy, gdy ma uzasadnienie merytoryczne
Parametry rozkładu oszacowano z danychPomijając je, można wybrać zbyt dużą liczbę stopni swobodyUwzględnij estymowane parametry przy wyznaczaniu df

Połączenie kategorii nie powinno służyć wyłącznie temu, by „uzyskać lepszy wynik”. Zmienia strukturę danych i może ukryć różnice, które test miał wykryć. Jeśli po połączeniu zmienia się sens kategorii, wybierz inną metodę zamiast dopasowywać dane do tablicy.

Program obliczy próg, ale nie wybierze za ciebie testu

Gdy df albo α nie występują w drukowanej tablicy, funkcja kwantylowa wyznacza wartość dla dowolnego poziomu. W R robi to qchisq(); parametr lower.tail = FALSE wskazuje prawy ogon, co potwierdza dokumentacja pakietu stats w CRAN. Dla progu α = 0,05 można użyć zapisu qchisq(0.05, df = 3, lower.tail = FALSE), który zwraca około 7,815.

To wygodne przy nietypowych df, ale program nie rozstrzygnie, czy właściwie zdefiniowano kategorie, hipotezę ani stopnie swobody. Tablica i funkcja kwantylowa rozwiązują problem odczytu progu, nie zastępują kontroli założeń testu. Gdy wynik leży tuż przy granicy, lepiej odczytać dokładne p-value z oprogramowania niż opierać wniosek na zaokrąglonych wartościach tabeli.

Zanim zapiszesz wniosek, sprawdź trzy pola

Przed raportowaniem wyniku zestaw statystykę χ², df i α, a potem upewnij się, że próg pochodzi z właściwego ogona. Jeśli korzystasz z tabeli drukowanej, zwróć uwagę na zaokrąglenie; przy rozstrzygnięciu bliskim granicy dokładne p-value daje czytelniejszy obraz niż sam próg krytyczny.

Przy analizie laboratoryjnej dopisz w raporcie nazwę testu i sposób wyznaczenia stopni swobody. Dzięki temu druga osoba może odtworzyć nie tylko odczyt tablicy, lecz także drogę od danych do decyzji.

FAQ - Najczęstsze pytania

Wybierz wiersz odpowiadający liczbie stopni swobody i kolumnę dla α = 0,05, jeśli tabela podaje pole w prawym ogonie. Przy 3 stopniach swobody wartość krytyczna wynosi 7,815. Jeśli tabela podaje prawdopodobieństwo skumulowane po lewej stronie, wybierz 0,95, ponieważ pozostawia to 0,05 w prawym ogonie.

Pomnóż liczbę wierszy pomniejszoną o 1 przez liczbę kolumn pomniejszoną o 1: df = (r − 1)(c − 1). Dla tabeli 2 × 3 otrzymasz 2 stopnie swobody, a przy α = 0,05 próg wynosi 5,991.

Uwzględnij parametry rozkładu oszacowane na podstawie danych, ponieważ mogą zmniejszyć liczbę stopni swobody. W przybliżeniu stosuje się df = k − c, gdzie k oznacza liczbę niepustych kategorii, a c uwzględnia liczbę oszacowanych parametrów wraz z dodatkowym składnikiem. Pominięcie dopasowanych parametrów może skierować do niewłaściwego wiersza tabeli.

Wartość krytyczna wynosi 7,815, więc statystyka 8,2 ją przekracza. W typowym teście prawostronnym oznacza to odrzucenie hipotezy zerowej przy przyjętym poziomie istotności. Nie oznacza to jednak, że hipoteza alternatywna została udowodniona.

Oceń artykuł

Ocena: 0.00 Liczba głosów: 0

Tagi:

rozkład chi-kwadrat test niezależności test zgodności wartości krytyczne

Udostępnij artykuł

Napisz komentarz